| با توجه به اینکه در روایات پرچم سید یمانی زرد رنگ ذکر شده است در این قسمت به بررسی رنگ زرد از منظر اسلام و شناخت بیشتر خواص این رنگ می پردازیم ضمن اینکه از دستان و علاقمندان درخواست میکنم معلومات خود را درباره رنگ زرد در علوم مختلف مثلا رسانه ، ارتباطات ، روانشناسی ، تغذیه ، سیاست و ...در همین قسمت ذکر کنند تا به ادامه مقاله افزوده شود در قرآن كتاب هدايت و تكامل بشر، با اشاره به هدايت تكوينی خداوند در آفرينش طبيعت، انسان را متوجه تاثير غير مستقيم محيط اطرافش كرده و در خلال آن به تاثير روانی رنگها در انسان میكند. از جمله در آيه 69 سوره بقره به بيان تاثير رنگ زرد پرداخته میفرمايد: «... زرد يكدست و خالص كه رنگش بينندگان را شاد میكند» و بارزترين ويژگی آن را توليد شادی معرفی میكند.
در قرآن کتاب هدایت و تکامل بشر، با اشاره به هدایت تکوینی خداوند در آفرینش طبیعت، انسان را متوجه تاثیر غیر مستقیم محیط اطرافش کرده و در خلال آن به تاثیر روانی رنگها در انسان مینماید از جمله در آیه 69 سوره بقره به بیان تاثیر رنگ زرد پرداخته میفرماید "... زرد یکدست و خالص که رنگش بینندگان را شاد میکند." و بارزترین ویژگی آن را تولید شادی معرفی میکند.
خواص رنگ زرد
با توجه به آیه مذکور خواص رنگ زرد را میتوان چنین بیان کرد.
* گرمابخشی
"انه یقول بقرة صفرآء فاقع لونها تستر الناظرین" در این آیه "صفراء" با صفت "فاقع" آمده است. این چینش در بردارنده نکته مهمی در مورد رنگ زرد میباشد، زیرا فاقع از نظر لغوی به معنای زرد یکدست پررنگ و خالص میباشد و از دقت در معنای در آن چنین استفاده میشود که رنگ زرد با ویژگیهای مذکور تشابه زیادی با رنگ موی شتر دارد. زیرا اغلب، رنگ موی شتران زرد پر رنگ یکدست است. خداوند در قرآن کریم در این باره میفرماید: "انما ترمی بشرر کالصفر کانه جمالت صفیر" همانا آن (دوزخ) شراره سحابی چون کاخ پرتاب میکند گویی اشترانی زرد رنگند. در آیه فوق "جمالة" جمع "جمل" به معنی شتر و "صفر" جمع صفرا به معنی زرد است. در این آیه وجه شبه، رنگ زرد، شعله و سرعت آن میباشد که نتیجه چنین حالتی حرارت بخشی زیاد است. یعنی شعلههای جهنم همانند شتران زردی هستند که از نظر تندی با سرعت زیاد به هم میپیچند. بنابراین حرارت بخشی یکی از خواص رنگ زرد میباشد.
* سرعت بخشی و نشاط آور بودن
با توجه به آیه مورد بحث "انه یقول بقرة صفراء فاقع لونها تسر الناظرین" خاصیت دوم رنگ زرد، سرعت بخشی آن میباشد. همان طور که در معنای "فاقع" بیان شد، رنگ زرد مورد نظر در آیه فوق، رنگ زردی با ویژگیهای خاص (یکدست، خالص، پررنگ) است. به عقیده عدهای چنین رنگی، منظری زیبا دارد. زیرا قرآن کریم در ادامه آیه ، با بیان "تسر الناظرین" به این امر اشاره آشکار فرموده است. امام صادق علیه السلام میفرماید: هر کس رنگ زرد بپوشد تا زمانی که در پایش است در خوشحالی به سر میبرد و نیز از امام علی علیه السلام نقل شده است: هر کس کفش زرد بپوشد کدورت و غصهاش کاهش مییابد.
بنابراین با استناد به شواهد قرآنی و روایی مسرت بخش بودن، خاصیت دوم رنگ زرد میباشد و امروزه این امر برای روان شناسان نیز امری اثبات شده است و آنها معتقدند که: این رنگ علاوه بر حرارت بخشی، مظهر شادی آفرینی میباشد. از این رو در درمان بعضی از بیماریهای عصبی از آن استفاده میکنند.
* تقویت قوه جنسی
امام صادق علیه السلام می فرماید: از کفش زرد استفاده کنید زیرا در آن سه خصلت زیر است: 1- چشم را نورانی میکند. 2- قوه جنسی را تقویت میکند.. 3- غم و غصه را از بین میبرد.
تحریک کنندگی
امام باقر علیه السلام میفرمایند: "ما لباس زرد را در خانه میپوشیم." ایشان در بیان علت پوشش چنین لباسی در منزل فرمودهاند: "همانا با زنی از قریش ازدواج کردم." از فرمایشات امام باقر علیه السلام دو خاصیت مهم رنگ زرد استفاده میشود: 1- مسرت و نشاط آورد بودن 2- تحریک کنندگی.
ایشان به صراحت اهمیت و جایگاه این رنگ را در زندگی زناشویی بیان میکند. چون انسان موجودی است که از لحاظ فطری زیبا خلق شده و دوستدار زیبایی میباشد، و برای هر دو جنس، افزایش و حفظ زیبایی ظاهر همیشه جای خود را محفوظ نگه داشته و ارزش بالایی دارد. به همین علت به هر دو زن و مرد سفارش شده که جهت رعایت حقوق یکدیگر نسبت به آراستگی ظاهر کوشا باشند.
امام باقر علیه السلام در زمینه سفارش به آراستگی زنان میفرماید: برای زن سزاوار نیست که خود را نیاراید. و اما علی علیه السلام در حدیثی این آراستگی را مختص به همسرانشان معرفی میکنند و میفرمایند: زنهار که خود را برای مردم بیارایی و با معصیت به جنگ خدا بروی. البته تذکر امام مربوط به آرایشی است که فرد در مقابل نامحرم انجام میدهد در نتیجه عامل معصیت خود و دیگری میشود و به این روش شیطان را یاری میرساند.
همانطور که بیان شد، رنگها میتوانند یک عامل برای آراستگی زن و مرد در زندگی زناشویی محسوب شوند و در تداوم روابط بین همسران نقش مهم ایفا کنند.
در همین راستا ابوخالد از سیره امام سجاد علیه السلام روایت میکند: " روزی به خدمت امام زین العابدین علیه السلام رسیدم و ایشان را با لباسی رنگین در اتاقی lمزین به رنگ شیری دیدم، مدت کمی در آنجا نشستم سپس جهت برگشتن بلند شدم، امام فرمود: "فردا به سوی من بیا" فردای آن روز دوباره به حضور ایشان رفتم. دیدم در منزلشان باز است و کسی در آنجا نیست امام مرا مورد خطاب قرار داد و فرمود" داخل شو" و وقتی داخل شدم دیدم اما در خانهای گلی بر روی حصیر در حالی که لباس خشن به تن دارد نشسته است. اما فرمود: دیروز نزدیک به زمان عروسی بود و من به خاطر همسرم آراسته بودم" پوششهاى رنگى در اسلام طبيعت، آميخته و جلوهاى از رنگهاى بسيار متنوع و گوناگون اشيا و گياهان و جانوران است كه خداوند رحمان در اختيار انسان قرار داده و استفاده از اين نعمتها را روا دانسته است. به نظر مى رسد كه اسلام در وهله اول در مورد بهره گيرى از تمامى رنگهاى طبيعى ـ حتى سياه ـ نظر مثبت دارد و حكم به حرمت و يا كراهت استفاده از هيچ رنگى را صادر نكرده است، مگر در موارد ذيل: 1ـ اگر رنگى مخصوص و يا تركيبى از دو يا چند رنگ به سبك و فرمى خاص، شعار و علامت دشمنان اسلام و يا گروهى از آنان ـ گرچه در مقطعى از زمان باشد ـ تا وقتى كه آن رنگ و يا تركيب مخصوص به عنوان ويژگى آن گروه است، استفاده از آن جايز نيست. براى مثال در روايتى مى بينيم كه امام على ـ عليهالسلام ـ استفاده از پوشش سياه را به اين دليل كه لباس فرعون بوده، نهى فرموده است. 2ـ اگر كسى با استفاده از رنگ و يا تركيب خاصى از رنگها و علامتها خود را انگشت نماى ديگران كند و به اصطلاح اقدام به پوشيدن لباس شهرت نمايد، دچار عمل حرام شده و بايستى از آن دورى ورزد. 3ـ برخى از رنگها اثر روحى و روانى نامطلوبى بر انسان ـ گرچه در مقطع و يا مقاطع خاصى از زمان ـ و يا بر اعمال عبادى او مى گذارند كه بشر ممكن است از فلسفه و حكمت آنها بى اطلاع باشد. براى نمونه استفاده از لباس سياه در نماز و اعمال حج و عمره اين گونه است. همچنين پوشيدن لباس زرد و زعفرانى، بلكه به طور كلى لباسهاى رنگى در نماز، خوشايند نيست و كراهت دارد. 4ـ رعايت شؤون اجتماعى اسلام و عرف مذهبى ايجاب مى كند كه انسان از پوشيدن لباسهاى رنگينى كه سَبُك و زننده محسوب مى شوند، اجتناب نمايد و براى هر جايى پوشش خاصى داشته باشد و از هر نوع لباس زيبايى در انظار عمومى بهره نبرد. در روايتى از امام صادق ـ عليهالسلام ـ خطاب به عبيد بن زياد آمده است: «اياك ان تزين الا فى احسن زىّ قومك» «خود را تزيين مكن جز به مثابه و فرم كسانى كه با آنان زندگى مى كنى.» در حديث ديگرى از همان بزرگوار آمده است: «خيرُ لِباسِ كلِ زمان لباسُ اَهْلِهِ» «بهترين پوشش در هر عصرى، لباس مردم همان زمان است.» لازم به توضيح نيست كه فرموده امام در صورتى است كه فرهنگ و نحوه پوشش مردم متأثر از فرهنگ بيگانه و يا با بى توجهى به عرف اصيل آن جامعه نباشد; چون در آن صورت شامل گفته ايشان نمى شود. علامه مامقانى در اين زمينه گويد: «آنچه از پارهاى از روايات استفاده مى شود، اين است كه بهترين و زيباترين لباس از لحاظ جنس و ويژگى، آن است كه به سان لباسهايى كه ميان متدينين متعارف است، باشد. و شايسته ترين لباس هر دوره، پوشش مردم آن عصر است.» بنابراين انسان متعهد بايد از عرف زمان و مكانى كه در آن زيست مى كند، پيروى كند و در كيفيت تزيين و رنگ لباسهاى خود با توجه به متعارف گام بردارد. از همين روست كه در برخى از عرفها و حتى برخى از دورهها بعضى از لباسهاى رنگى، شايسته است، اما در جوامع و يا اعصار ديگر همان لباسها را سبك و دور از شأن يك مسلمان به شمار مى آورند. حتى مى بينيم در يك زمان و بين متدينين، استفاده از لباسى يا رنگى مخصوص را براى محيط خانه و يا محيط كار، مناسب مى دانند، اما براى خيابان و مجامع عمومى نه. در روايتى در مورد مسأله اخير از امام باقر ـ عليهالسلام ـ آمده است: «كنا نلبس المعصفر فى البيت.» «ما لباس زرد رنگ را در منزل مى پوشيم.»
پوشش زرد در روايات در روايات اسلامى به استفاده از پوششهاى زرد توصيه و ترغيب و بهره گيرى از آنها بلامانع دانسته شده است. در روايتى امام باقر ـ عليهالسلام ـ فرموده است: «ما لباسهاى زرد رنگ و گلگون مى پوشيم.» در حديث ديگرى محمد بن مسلم از امام باقر يا امام صادق ـ عليهماالسلام ـ نقل كرده كه امام فرمود: «در پوشيدن لباس زرد اشكالى وجود ندارد.» در حديث ديگرى آمده كه ابى الجارود گويد: «امام باقر ـ عليهالسلام ـ لباس زرد رنگ مى پوشيد.» در روايت ديگرى آمده كه امام كاظم هنگامى كه پدر گرامى اش در قيد حيات بود، لباسى زرد رنگ به تن شريفاش داشت. در برخى روايات استفاده از لباس زرد تنها در محل خانه مناسب دانسته شده است. امام باقر ـ عليهالسلام ـ در اين باره فرموده است: «ما لباس زرد را در منزل مى پوشيم.» البته در برخى از روايات مى بينيم كه حتى اهل بيت عصمت هم در خارج از منزل از پوششهاى زرد رنگ استفاده مى كردهاند. زراره گويد: ديدم امام باقر ـ عليهالسلام ـ در حالى كه جُبّه و عمامه و ردايى زرد رنگ بر تن داشت از منزل خارج شد. همان گونه كه از اهل بيت عصمت نقل شده، بهترين پوشش هر عصرى لباس مردم همان زمان است. اگر مى بينيم كه اهل بيت عصمت هم از لباسهاى زرد بهره مى گرفته اند، شايد به اين دليل بوده كه در آن عصر، عرف، چنين پوششى را دور از شأن افراد متشخص نمى دانسته است. برخى از فقها استفاده از لباس زرد را در غير عروسى، مكروه دانسته اند. در مجموع مى توان نتيجه گرفت كه استفاده از رنگ زرد دست كم در برخى از موارد مجاز بلكه ترغيب و به غير از لباس، در مورد نعلين، رنگ زرد توصيه شده است. در حديثى آمده است كه امام صادق ـ عليهالسلام ـ به يكى از اصحابش كه نعلين سياه پوشيده بود فرمود: «تو را به نعلين سياه چه كار! مگر نمى دانى كه براى چشم زيان دارد و در مردانگى سستى ايجاد مى كند؟!» در حديث ديگرى حنان بن سدير گويد: به محضر امام صادق ـ عليهالسلام ـ مشرف شدم. نعلينم سياه رنگ بود. امام به محض ديدن آنها فرمود: حنان، تو را به نعلين سياه چه كار! مگر نمى دانى كه سه خصوصيت بد دارد: چشم را ضعيف و مردانگى را سست مى نمايد و غمبار است؟! حنان پرسيد: پس چه نعلينى بپوشم؟ امام ـ عليهالسلام ـ فرمود: نعلين زرد كه سه ويژگى نيكو دارد: چشم را روشنى مى بخشد و اندوه را مى زدايد و به مردانگى قوام مى بخشد و با اين همه از جمله پوششهاى انبياست.
منابع : ایکنا و دانشنامه رشد
گردآوری : حمید رابعی |